Mariekes blog

Op zoek naar Franz Schubert

Sat, 11 Oct 2025 18:05:49 GMT

Het opmerkelijke leven van een muzikaal genie

Voor het maken van de voorstelling over Franz Schubert begon ik met het bestuderen van zijn leven. Ik las “Die Dokumente seines lebens” van Erich Otto Deutsch, “Die Erinnerungen seiner Freunde”, en nog een aantal andere boeken en websites, zowel in het Engels als in het Duits. Het heeft een paar interessante inzichten opgeleverd. Zo kwam ik er achter dat Schubert wereldwijd vaak verkeerd geciteerd wordt. En dat Erich Deutsch, ook al zegt hij dat hij alleen maar de feiten presenteert, de gebeurtenissen toch zijn eigen interpretatie heeft gegeven. Dat heeft tot allerlei aannames geleid die het waard zijn eens nader onder de loep te nemen.

Meer en meer kreeg ik grip op de bescheiden, optimistische jongen met zijn subtiele gevoel voor humor. Doordat ik nu weet wat dacht, wat hij in zijn brieven schreef, hoe zijn vrienden hem aanspraken, is zijn gezicht tot leven gekomen. Ik zie hem voor me, zoals hij liefde en gevoel toonde aan vrienden, literatuur, natuur en boven al aan muziek. Hoe hij probeerde zijn leven te leiden als jongeling, twee jaar lang een kamer deelde met een levensmoede dichter. Verliefd was. Het liefst de hele dag componeerde maar ook het liefst de hele dag met vrienden doorbracht. Hij was bijna altijd arm, een nogal gevoelig voor grootspraak van anderen.

Heel veel omtrent Schuberts liefdesleven is in nevelen gehuld, maar een ding is klip en klaar, hij hield van meisjes. Dat heeft hem syfilis bezorgd. Waarschijnlijk was zijn kamergenoot Johann Mayrhofen, die 9 jaar ouder was, wel verliefd op Schubert. Nadat zijn gezondheid zo ernstig beschadigd was heeft hij zich nog meer op het componeren gestort. Hij zegt diverse keren dat het stichten van een gezin niet voor hem is weggelegd.

Een belangrijke liefde in het leven van Schubert wordt door de boeken van Erich Deutsch vrijwel genegeerd. Het is de wetenschapper Rita Steblin die met haar onderzoek naar Schubert heeft ontdekt dat zijn leerlinge Carolyne Estherhazy een veel belangrijker rol speelde dan tot nu toe wordt aangenomen. Schubert wordt verliefd op Carolyne als zij 19 jaar is, en ze samen in Hongarije in het kasteel van haar familie de zomer doorbrengen. Hij zou haar verder in zijn leven (in Wenen) altijd hebben bezocht, en ze hebben samen veel gemusiceerd. Ze moet een goede pianiste geweest zijn, ze had in haar nalatenschap naast vele werken van Schubert ook klavieruittreksels voor 4 handen van Beethoven Symfonieën en pianoconcerten van Mozart.

In de voorstelling die ik maak over Schuberts leven, vertel ik vanuit het perspectief van Carolyne Esterhazy. Ik ben immers een vrouw, en in de rol van Carolyne kan ik terugblikken op het leven van Schubert en haar relatie tot hem. Dit is een hele nieuwe invalshoek die het leven van Schubert in een ander, dramatisch daglicht zet.

Kijk voor de eerstvolgende voorstelling op https://www.dutchstringcollective.com/agenda

Concert

Tue, 11 Mar 2025 20:18:46 GMT

Nieuw repertoire

Vandaag word ik wakker met de gedachte: “Kan deze dag nog even niet beginnen”. Met mijn ogen nog dicht zie ik de dag voor me liggen: een leeg landschap met een hoge berg in de verte om te beklimmen. Ik ga de dag vullen met studeren, proberen wat energie te sparen, kort mailtjes beantwoorden, nog wat meer studeren, programmaatje tikken, tas inpakken met bladmuziek, ipad, voetpedaal, concertkleding (diverse opties, want altijd onzeker), make-up. Lampjes niet vergeten, metronoom als leuk item om dingen over te vertellen. Eten. Naar de concertlocatie. Of andersom.

Hoe totaal anders was dat toen de kinderen nog klein waren. Soms moest ik me losrukken uit een pandemonium van gegil, puinhopen speelgoed, een tafel vol met lege borden en pannen, om op tijd de deur uit te gaan, en dan maar hopen dat ik alles bij me had.

Het spelen van muziek voor publiek is een van de meest kwetsbare en persoonlijke situaties die ik ken. Ik word onherroepelijk met mijn diepste twijfels geconfronteerd en zijn mijn fysieke en mentale beperkingen op dat moment de harde realiteit waar ik mee moet werken. Dat vooruitzicht maakt de dag niet mooier.

Vanavond staat er nieuw Beethoven repertoire op de lessenaar, als muzikale try-out voor de voorstelling in de maak. Tot mijn grote schrik komen er veel mensen. Ik ben me steeds meer gaan schikken in het idee dat er weinig mensen komen. Een kleine groep liefhebbers die naar onze concerten komt, een bijna persoonlijke ontmoeting is het dan.

Als het concert is afgelopen, zijn alle twijfels en onzekerheden verdreven, we hebben samen muziek gemaakt, we hebben iets BUITENAARDS gedeeld met de luisteraars, we laven ons aan het applaus, de adrenaline heeft zijn werk gedaan. Ik ben een ander mens.

Wie was Beethovens Onsterfelijke Geliefde?

Wed, 08 Jan 2025 13:42:58 GMT

Ontmoeting met Jan Caeyers

Deze week verloopt lichtelijk chaotisch. Gisteren was ik bij dramaturg Laura Minderhoud om te werken aan de tekst van de voorstelling. Vandaag had ik ingepland om vooral te studeren, maar er is nog zo veel te regelen, en er gaan, hoe kan het ook anders, dingen mis. Studeren zal wel weer pas vanavond aan bod komen.

Maar nu, waar gaat het over? Ik had al eens ergens gelezen dat Beethoven verliefd was geweest op een weduwe met 4 kinderen. Ik was daardoor gefascineerd, he, hoe dan? En wie was dat dan? Er is een beroemde, hartstochtelijke brief die Beethoven schreef aan iemand die hij ‘mijn onsterfelijke geliefde’ noemt, en ‘mijn alles, mijn ik’. Was dat misschien deze vrouw?

Ik ging op onderzoek, ik heb de podcast ‘Beethoven” door Jan Caeyers twee keer helemaal geluisterd en heb meteen ook zijn biografie over Beethoven gelezen. Conclusie: ik moest bij Jan Caeyers op bezoek om meer te weten te komen over deze vrouw.

Ik mocht langskomen in België. Na een lange autorit tussen protesterende boeren op de snelweg kom ik bij het huis op het platteland van hem en zijn vrouw. Een lange sympathieke man doet open, Caeyers is 71 en is dirigent en musicoloog. Hij laat me zijn studeervertrek zien: een grote kamer en-suite waarvan een wand gevuld met literatuur, en een andere wand, net zo groot, helemaal gevuld met boeken over Beethoven. 1,5 uur lang hang ik aan zijn lippen terwijl hij moeiteloos vertelt over de persoon Beethoven, de tijd waarin hij leefde, de weduwe Josephine Brunswik die 8 kinderen kreeg van 4 verschillende mannen.

Dan zegt hij: ’Hoe kan ik je helpen?’ Oh ja, ik kwam iets vragen.. wat ook alweer. Ik denk, vertel alsjeblieft maar gewoon verder, maar ik moet nu wel zeggen waarvoor ik kom. Ik ben zeer geïntimideerd door de stortvloed aan kennis, en realiseer mij hoeveel ik niet weet en hoe vaag mijn plan nog is. Ik zeg: ‘Ik ga een voorstelling maken over de ‘Onsterfelijke Geliefde’ van Beethoven. In combinatie met het spelen van zijn muziek.’ Caeyers, geïnteresseerd genoeg en vriendelijk geeft mij een paar suggesties van boeken om te lezen en wenst me veel succes. Als ik een tijdje later na wat plichtplegingen een beetje wezenloos buiten sta denk ik: Oooh, ik weet helemaal niks.....

Gelukkig weet ik inmiddels wel meer, na veel te lezen, te vertalen en te zoeken. En genoeg om te vertellen, zonder te liegen, en zonder informatie van bronnen klakkeloos over te nemen. Genoeg moois, ja, teveel al bijna.

Check https://www.dutchstringcollective.com voor de speellijst en meer!

Beethovens onsterfelijke geliefde

Wed, 01 Jan 2025 20:06:41 GMT

Blog over een voorstelling in de maak..

Mijn eerste goede voornemen van het jaar, een blog over de voorstelling die ik maak over Beethovens onsterfelijke geliefde. In deze blog heb ik mijzelf de vraag gesteld: Waarom deze voorstelling? Hieraan ligt een andere, belangrijke vraag ten grondslag: Hoe sterk is de band die muziek tussen mensen smeedt? Is die onbreekbaar?

Muziek is mijn muze. Voor muziek en muziek maken leef ik. Het is geen werk, het is mijn wezen, mijn ik. Al mijn relaties komen voort uit relaties met muziek. Muzikanten, componisten. Ze zouden niet bestaan zonder muziek. Ik denk ook dat in de geschiedenis de relaties van componisten ook zo beschouwd moeten worden. Er is muziek, er is liefde, er is muziek, liefde en muziek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

In de relatie van Beethoven en zijn geliefde (lang verhaal) is het niet anders. Zij is een geestverwant, ook zij is een musicus, zij houdt van hem, met, en vanwege zijn muziek. Zonder dat is hij namelijk een onmogelijke, miskende, opvliegende, ongemanierde, egocentrische hork. Maar hij is ook die pianist die je alles om je heen doet vergeten, alle aandacht naar zich toezuigt waardoor er niets anders meer belangrijk is. Die bedenker is van die ongelooflijke mooie, krachtige, ontroerende, ingenieuze, vernieuwende, schokkende nieuwe muziek. Terwijl hij doof is!

Ik ben geïntrigeerd door de vrouw, Josephine van Brunsvik die waarschijnlijk Beethovens onsterfelijke geliefde is, waar Beethoven een aantal periodes gedurende zijn leven intensief contact mee had, en die waarschijnlijk ook een kind van hem heeft gekregen. Toch is deze relatie nooit officieel geworden. Haar keuze om niet met hem te leven had verschillende (dramatische) redenen. (Hierover meer in de komende blogs.)

Hoe meer ik Beethoven leer kennen door zijn brieven en de brieven aan hem, hoe er over hem gesproken werd in zijn tijd, hoe meer ik zie wat een gecompliceerde en vaak onmogelijke man hij is geweest en hoe onmogelijk het zou zijn een relatie met hem te hebben.

Zij waren zielsverwanten, Josephine en Beethoven, dat kan ik begrijpen. Maar zij was een passievolle vrouw, hartstochtelijk, snel verliefd, liet zich misschien makkelijk veroveren, of veroverde zelf mannen wanneer het haar plezierde. Volgens Rita Steblin (wetenschapper) was ze een femme fatale, maakte mannen zowel heel gelukkig met haar passie, maar ook heel ongelukkig als ze hen afwees. Ze was in ieder geval zeer vruchtbaar. Ze zat niet thuis te sippen omdat ze niet met Beethoven kon trouwen vanwege het standsverschil. Ze was blij met haar eerste man Deym en later versierde ze de leraren van haar kinderen. Tegelijkertijd organiseerde ze muziekmiddagen waar Beethoven vaak kwam spelen. Ze speelde daar zelf ook piano, vaak Beethovens muziek. Hij was veelvuldig aanwezig in haar leven.

Was Beethoven slachtoffer van haar genotzucht of was zij slachtoffer van Beethovens onmogelijke karakter en de standsverschillen?

Muziek spelen en uitvoeren is mijn doel, maar ik kan het niet laten om ook naar de mensen en gebeurtenissen achter de muziek te kijken. Omdat muziek maken en uitvoeren ook voor mij onlosmakelijk verbonden is met de relaties die ik heb. Man, kinderen, vrienden. Mijn ouders en broers en zussen zijn geen professionele muzikanten, wat het soms moeilijk maakt om begrepen te worden, of om te begrijpen.

Hoewel ik zeker niet zo’n leven heb geleid als Josephine Brunsvik, kan ik mij wel in haar verplaatsen. De vrijheid die ik heb gehad om zelf mijn partner te kiezen, de mogelijkheid van birthcontrol had zij niet. Toch streed zij ervoor haar kinderen een stabiele basis te geven, en te kiezen wat het beste voor hen was. Ze probeerde zich aan de etiquette van haar tijd te houden, maar tegelijkertijd voelde ze zich thuis in de muziek en bij Beethoven.